„W czeskiej branży mówi się, że są filmy dobre, złe i z Brna. Natomiast w Polsce wyrażenie ‚czeski film’ takie samo znaczenie jak u nas ‚hiszpańska wioska’: coś, w czym się gubicie. Z połącznia obu powiedzeń możecie sobie mniej więcej wyobrazić, jak wygląda Polski film.”

Tak zaczyna się recenzja najnowszego filmu Marka Najbrta na portalu iDnes.

Dwa lata temu, na krakowskiej OFF Camerze, Marek Najbrt otrzymał nagrodę od Polskiego Instytut Sztuki Filmowej za genialnego „Protektora” (który, bóg jeden raczy wiedzieć czemu, nie trafił do tej pory do polskich kin). Nagrodą był milion złotych dotacji na następny film. Warunek był jeden – musi to być polsko-czeska koprodukcja.

Nie wiem, czego spodziewał się PISF przyznając Najbrtowi te pieniądze. Możliwe, że zachwyceni „Protektorem” liczyli, że reżyser stworzy kolejne dzieło, w dodatku promujące Polskę. No toście się państwo przeliczyli…

Polski film to film o filmie. Czwórka brnieńskich aktorów wpada na pomysł nakręcenia filmu o sobie samych sprzed 20 lat. Tomáš Matonoha, znany z sitcomu Comeback, Pavel Liška, w Polsce kojarzony dzięki Powrotowi Idioty, Marek Daniel – Szczęście, Horem padem, Protektor i Josef Polášek. Reżyseruje Jan Budař, kolejny absolwent brnieńskiej filmówki, a producentką zostaje Jana Plodková, która uważa się za „całkiem popularną aktorkę”…

Ciężko napisać o tym filmie coś, żeby zachęcić, ale za wiele nie zdradzić. Mistyfikacja ściga mistyfikację, aktorzy grają samych siebie, grających siebie w młodości, jednocześnie mówiąc, że to, że grasz w filmie samego siebie, nie znaczy, że jesteś to ty… Trochę gubiące? No właśnie. Do tego wszystkiego dochodzi polski producent, który zgadza się dać kasę pod warunkiem, że będą kręcić w Polsce, nawet jeśli to zupełnie bez sensu, bo cała akcja według scenariusza toczy się w Brnie. Ale przecież Kraków może zagrać Brno, a Wawel brnieński zamek Špilberk…

Autorzy Polskiego filmu pojechali po bandzie, czasem są już na granicach dobrego smaku. Aktorzy nabijają się w najlepsze z samych siebie i siebie nawzajem. Autorzy naśmiewają się ze sposobu przyznawania dotacji na filmy oraz z różnorakich ekspertów pracujących przy filmie (polski ekspert od czeskiego humoru – jeżu, jakie to piękne!!!). Jest miłość polsko-czeska i są też polsko-czeskie gierki językowe. Żarty z religijności mogą się niektórym wydać przesadzone. Nie, nie, nie, nikt się nie nabija z tego że jesteśmy katolickimi talibami (ale pomnik Jana Pawła II występuje w filmie). Atak poszedł w religijnych Morawiaków.

Kilka komentarzy z ČSFD:
„Inland Empire po czesku.”
„Polski film jest zdecydownie najlepszą fikcją Zelenki bez Zelenki! ”
„O ‚Protektorze’ napisałem, że jest to wyjątkowy film w czeskiej kinematografii. Tutaj to idzie jeszcze dalej. To jak film się bawi z widzem da się przyrównać do braci Coenów.”
„Albo jestem kretyn i ignorant a ten film jest genialny, albo jest to zupełnie odwrotnie.”

Tyle powiem, bo za dużo zdradzę. Wszystkim rozumiejącym po czesku i będącym w najbliższym czasie w Republice polecam pójście. Proszę tylko zabrać duży dystans do siebie i dużo czeskiego humoru. Takiego wiecie, jak w filmach Zelenki…

Dla tych co aktualnie są w Pradze – Polski film do obejrzenia w najlepszym kinie na Pradze 7, czyli w Oku, w niedzielę, 22.07, o 20:30 i we wtorek, 31.07, o 20.45. Ale uwaga, jak byłam przedwczoraj to sala była wyprzedana. I pękała ze śmiechu!

Z Pragi Anna Militz

http://mojeholesovice.blogspot.com/

*Všem přeji krásné Velikonoce!*

Kraslice – pisanki

Przez długie lata ustroju socjalistycznego tradycja Wielkiejnocy częściowo zanikła. Wraz z nowym ustrojem, powoli wracają tradycyjne święta. Czeska Wielkanoc to przede wszystkim pisanki, judasze, rózgi, drewniane figurki, drewniane kołatki i kolęda. Według sondy ( agencji Sofres-Factum) zamieszczonej w Mladá fronta Dnes z piątku 29 marca (strona 6) wynika, że 96 procent Czechów obchodzi święta Wielkiejnocy. Prawie 80 % nie ma zamiaru iść do kościoła, 75% oczekuje odwiedzin kolędników, 66% maluje jajka, a niecała jedna trzecia kolęduje.

*Zamiast palmy*

W Palmową Niedzielę powszechnym zwyczajem polskim jest święcenie palm, w Czechach natomiast święci się, o ile ktoś to robi, bazie. Niektórzy robią nawet z nich wianki. Oczywiście po czesku w nazwie niedzieli rozpoczynającej Wielki Tydzień nie będzie przymiotnika palmowa, ale kwiatowa, Kvetná Nedele) Minęły czasy kiedy przestrzegano ludowych obyczajów. Kiedyś po przyjściu z kościoła Czesi wkładali bazie za święty obrazek lub krzyż, gdzie stały przez cały rok. W niektórych miejscowościach łykano bazie, żeby ustrzec się od bólu gardła. Przestrzegano też zakazu pieczenia, żeby „nie zapiec kwiatu na drzewach.”

*Wielki Tydzień – tydzień barw*

Czeskie nazwy dni w Wielkim Tygodniu różnią się od polskich. U nas dominuje przymiotnik wielki (np. Wielki Czwartek, Wielki Piątek). Po czesku wielki jest tylko piątek, reszta dni ma w nazwie odpowiedni kolor i tak, poniedziałek jest niebieski (Modré pondelí), wtorek żółty (Žluté úterý), środa czarna (Cerná streda, rzadko używane), czwartek zielony (Zelený ctvrtek), sobota biała (Bílá sobota)

*Jarmark*

Do tradycji należy organizowanie świątecznych jarmarków, gdzie można zaopatrzyć się w świąteczne produkty: pisanki, słodycze, ozdoby takie jak: drewniane figurki, kołatki, i tak zwaną pomlázka czyli splecioną z wierzbowych witek rózgę na Poniedziałek Wielkanocny.

*Środa (Škaredá streda)*

Na Wielką środę Czesi mają najwięcej nazw. Najczęstsze z nich to škaredá i sazometná, rzadziej smetná lub cerná. Ze względu na to, że škaredit se oznacza dąsać się, wierzenia ludowe zabraniają się tego dnia dąsać. Kto nie posłucha tej dobrej rady będzie dąsał się co środę przez cały rok.
Druga nazwa wskazuje na stary zwyczaj czeski; w ten dzień Czesi wymiatali sadzę z komina.

*Czwartek (Zelený ctvrtek)*

Kolor zielony w nazwie czwartku według etymologii ludowej pochodzi od tego, że Pan Jezus modlił się na zielonej łące. W rzeczywistości nazwa ta związana jest z katolicką liturgią. Tego dnia milkną też dzwony, które zabrzmią dopiero w Wielką Sobotę. Dla zapewnienia sobie dostatku dobrze jest wraz z ostatnim biciem dzwonów zabrzęczeć monetami.
Kiedyś w Wielki Czwartek gospodynie wstawały rano, żeby mieć zamiecione jeszcze przed wschodem słońca. Aby w domu nie było pcheł, śmieci należało wynieść na skrzyżowanie lub za klepisko.
Z tej bogatej tradycji wielkoczwartkowej do dzisiaj przetrwały przede wszystkim tzw. judasze. Są to ciastka z drożdżowego ciasta, przypominające biblijnego Judasza. Podaje się je z miodem.

*Piątek (Veliký pátek)*

Starym zwyczajem było przed wschodem słońca umyć się w potoku, co miało chronić przed chorobami. Niektórzy musieli się porządnie natrudzić, żeby uchronić się przed bólem zębów. Młodzi mężczyźni wyciągali ustami z potoku kamień, a następnie lewą ręką przerzucali go za głowę.

*Wielkanoc (Velikonoce)*

Kiedyś chodzono do kościoła święcić jedzenie, a następnie spożywano je w gronie rodzinnym. Dzisiaj, ze względu na laicyzację tych Świąt, oprócz wystroju domowego, raczej nic specjalnego się nie dzieje. Jest to dzień wolny od pracy. Większość Czechów wyjeżdża na działki, gdzie odpoczywają na świeżym powietrzu. Do tradycyjnego jedzenia należą przeróżne ciasta często w kształcie baranka. No i oczywiście judasze, ciastka zrobione z drożdżowego ciasta, przypominające biblijnego Judasza. Podaje się je z miodem. W niektórych domach można znaleźć typowy dla tych Świąt wystrój: pisanki, figurki z drewna w kształcie gołąbków i baranków oraz drewniane kołatki.
W miejscowościach gdzie tradycja nie zginęła lub tam gdzie powoli wraca od rana chodzą kolędnicy z kołatkami i piszczałkami. Za pieśni dostają jedzenie a nieraz nawet pieniądze.

*Poniedziałek Wielkanocny*

Tego dnia w zwyczaju jest pomlázka. Chłopcy z rózgami ganiają dziewczyny i smagają je po nogach. W zamian dostaną pisanki, kolorowe wstążki lub coś do jedzenia.

Środowa prapremiera sztuki „Zrób sobie raj” Kasi Adamik i Olgi Chajdas odbyła się w uroczystej atmosferze. Pełna sala czekających na to wydarzenie osób, świadczy o dużym zainteresowaniu. Każdy miał nadzieję, że sztuka spełni ich oczekiwania. Czy spełniła? Czytajcie dalej…

Nie wiem co kierowało twórcami przedstawienia, żeby tak poprowadzić akcję sztuki. Albo ja w ogóle nie pamiętam książki albo sztuka była tylko luźnym nawiązaniem do książki Mariusza Szczygła. Akcja toczyła się w świecie zmarłych, gdzie bohaterowie wspominają swoją śmierć, swoje życie i zastanawiają się nad tym, dlaczego ich urn z popiołem nie odebrała rodzina. Bohaterowie byli barwni i różnorodni. Każdy miał swoją historię, jednak narracja była chaotyczna, niespójna. Większości bohaterów w ogóle nie kojarzę, wypowiadali jedynie kwestie wyciągnięte z kart książki Szczygła. Sam Szczygieł powiedział, że był na 40 minutach próby i w tym czasie nie padło ani jedno zdanie z jego dzieła.

Czesi przedstawieni w spektaklu byli rozpustni, palili skręty. Jeden bohater wciąż powtarzał, że chce mu się piwa albo że nie może się wysrać. Temat defekacji powtarzał się jak mantra przez całą sztukę. Wysrać się i napić piwa to sens życia Czecha. Całość przeplatana wykonaniem hymnu Republiki Czeskiej w różnych aranżacjach: od „pijackiej” po kabaretową. Jeszcze żeby aktorzy naprawdę nauczyli się wysławiać poprawnie czeskie słowa… Głośne śpiewanie, tańce towarzyskie i tarzanie się po ziemi – jakoś mało kojarzy mi to się z czeską „pohodą”. Ale może za bardzo się czepiam. Jedyne do czego nie mogę się przyczepić to gra aktorska. Największe brawa dla Katarzyny Herman.

Całość skupiła się wokół śmierci, krematoriów i urn. Nie było ani słowa o innych zabawnych momentach książki. Na prapremierę przybyło dużo osób, które przeczytały książkę Szczygła i wiele z nich nie kryło swego rozczarowania z tego co zobaczyli po pierwszym akcie. Głośno dyskutowali o tym co ich zdziwiło. Kilka miejsc po rozpoczęciu drugiego aktu pozostała pusta. Akcja zakończyła się bardzo niespodziewanie, zgasło światło i aktorzy wybiegli kłaniając się publiczności. Ta odwdzięczyła się odtwórcom ról średnio intensywnymi brawami. Zanim brawa ucichły, część osób z widowni w pośpiechu gnała do szatni.

Miał być Raj, a wyszedł Sraj… Szkoda mi tylko, że może zdarzyć się taka sytuacja, że ktoś nie sięgnie po świetną książkę Mariusza Szczygła ze względu na kiepską, według mnie sztukę. Oczywiście mogę nie znać się na sztuce, na teatrze, opisuję tylko swoje odczucia. Jednak ostrzegam Was, szkoda kasy na bilety!

Zdjęcia od teatrstudio.pl/spektakl/zrob-sobie-raj/

WYDAWNICTWO AFERA PREZENTUJE:

*Podróże konika morskiego* Petr Šabach

Konik morski to jedyny przedstawiciel fauny, u którego samiec, nie samica, wydaje na świat młode. Bohater tej książki to jedyny (a przynajmniej jedyny, którego sam zna) mężczyzna w Pradze, który w końcu betonowych lat osiemdziesiątych nie chce stać żonie na drodze do kariery naukowej i nie bardzo wiedząc, w co się pakuje, bierze na siebie opiekę nad trzyletnim synkiem.

Podróże konika morskiego to wielokrotnie wznawiany w Czechach pamiętnik młodego ojca na urlopie tacierzyńskim. Czy kiedy w roli taty występuje czołowy czeski humorysta Petr Šabach, możemy się spodziewać tylko tego, że założy pieluchę na lewą stronę, przypali mleko i zgubi dziecko w monopolowym? Jak się okazuje – niekoniecznie. Ta niezwykle ciepła, zabawna i, co ciekawe, bardzo autobiograficzna książka to lektura obowiązkowa dla każdego rodzica i miłośnika czeskiej (lub po prostu dobrej) prozy.

Wtorkowy wieczór zaczął się bardzo obiecująco. Otóż całe Wrzenie Świata oczekiwało w napięciu byłego doradce ekonomicznego prezydenta Vaclava Havla Tomáša Sedláčka. Dla mnie ważniejsze było to, że gość był Czechem, ale bardzo podziwiam go za wszystko do czego doszedł w swym młodym życiu.

Nie sposób wymienić wszystkich funkcji pana Sedláčeka, warto więc przeczytać to, co mówi o nim http://pl.wikipedia.org/wiki/Tom%C3%A1%C5%A1_Sedl%C3%A1%C4%8Dek

Wszystkich zgromadzonych przywitał Mariusz Szczygieł. Oprócz Czechofilów przyszło wiele osób interesujących się ekonomią. Ekonomią, gdyż wieczór poświęcony był promocji książki Sedláčka  „Ekonomia dobra i zła”, która stała się najchętniej czytanym tytułem w Czechach, pokonując m.in. Paulo Coelho i Dana Browna i sprzedając się w ponad 50.000 egzemplarzy. W 2011 roku książka została wydana w Wielkiej Brytanii przez Oxford University Press, a wkrótce ma również ukazać się po chińsku i niemiecku. Przyznam szczerze, że trochę się przestraszyłem, że nic nie będę rozumieć, przecież w ogóle się na tym nie znam. Poza tym te wszystkie problemy, kryzysy, z którymi boryka się dzisiejszy świat…

Z każdą minutą jednak widać było na twarzach publiczności coraz większe zdumienie. Chyba nikt nie sądził, że procesy ekonomiczne można wytłumaczyć tak przystępnie. Ekspert wyjaśnił w kontekście ekonomicznym nawet wydarzenia biblijne. Przyjęcie przez Czechy i Polskę waluty Euro porównano do małżeństwa – to nie jest decyzja na jeden wieczór tylko na całe życie. Jednak objaśnień jakich używał gość nikt się chyba nie spodziewał – prowadzący spotkanie Aleksander Kaczorowski stwierdził, że Sedláček „głosi herezje”. To nie były herezje, to była ekonomia z ludzką twarzą.

Za bardzo ciekawe spotkanie dziękuję gościom oraz przybyłym.

od lewej: Kaczorowski, Sedlacek i bardzo sympatyczny pan tłumaczRozbawiona publiczność