Wiem, że Polacy niewiele potrafią powiedzieć o swoich południowych sąsiadach. Wiemy o Czechach tylko tyle, że mają piękną stolicę Pragę i dobre piwo. I to wszystko? Niestety tak. Pomimo tego, że 54% Polaków deklaruje sympatię do Czechów ich kultura pozostaje dla nas zagadką.

W 2005 roku Czeska Telewizja opublikowała ranking Największych z Czechów. Przedstawię teraz niektórych z nich – ułożone wg skali poparcia.

1. Karol IV Luksemburski –  Margrabia Moraw od 1334, hrabia Luksemburga 1346–1353, król rzymski od 1346, król czeski od 1347, cesarz rzymski od 1355, margrabia Brandenburgii 1373-1378.

2. Tomáš Masaryk – Ojciec Niepodległej Czechosłowacji;

3. Václav Havel – pisarz i dramaturg, działacz antykomunistyczny. Dziewiąty i ostatni prezydent Czechosłowacji (1989–1992) i pierwszy prezydent Republiki Czeskiej (1993–2003)

4. Jan Ámos Komenský –  pedagog, filozof, reformator i myśliciel protestancki, senior generalny braci czeskich w latach 1648–1670. W latach 1644–1645 Komeński wykładał filozofię w Gimnazjum Elbląskim. W Elblągu mieszkał w latach 1642–1648. 

5. Jan Žižka – przywódca i strateg taborytów w czasie wojen husyckich. Czeski bohater narodowy.

6. Jan Hus – czeski reformator religijny i bohater narodowy, twórca ruchu religijnego husytyzmu, profesor Uniwersytetu Praskiego. Działalność Husa była zapowiedzią podobnego wystąpienia Marcina Lutra w sto lat później.

7. Antonín Dvořák – czeski kompozytor i dyrygent okresu romantyzmu.

8. Karel Čapek –  jeden z najważniejszych czeskich pisarzy XX wieku. Po raz pierwszy użył i spopularyzował słowo robot, które pojawiło się w jego sztuce R.U.R. (Roboty Uniwersalne Rossuma). Był jednym z pionierów fantastyki naukowej.

9. Bedřich Smetana –  czeski kompozytor okresu romantyzmu. Nikomu nie trzeba przedstawiać.

10. Karel Gott – czeski piosenkarz, prekursor nowego nurtu w religii zwanego „Gottyzmem”. Wyznawcy tej religii zamieszkują głównie obszar dawnej Czechosłowacji oraz niektórych terytoriów dawnego bloku komunistycznego. Jego modlitewne pieśni można usłyszeć w każdym radio.

11. Tomáš Baťa – założyciel obuwniczej firmy Bata. Tak, tak… Kto z Was nie kupił kiedyś czeskich butów? 

12. Zdeněk Svěrák – nie mogło zabraknąć pana co w spożywczym skupuje butelki po piwie, albo tego, co ucieka z małym rosyjskim chłopcem przed totalitarnym systemem. Uwielbiam go 

13. Miloš Forman – każdy słyszał, nie każdy wie, że to Czech. Reżyser filmowy, obecnie zamieszkały i tworzący w Stanach Zjednoczonych. To on przeprowadził właśnie Lot nad kukułczym gniazdem.

14. Daniel Landa – piosenkarz. Kariera Daniela Landy bywa czasem porównywana w Polsce z drogą artystyczną Kazika Staszewskiego. Muzycy mieli okazję się poznać podczas jednego z koncertów Kazika. Landa, zainteresowany piosenkami Staszewskiego, zaproponował wspólną trasę koncertową po Czechach. Trasa doszła do skutku, aczkolwiek Polacy nie znając czeskich zwyczajów, ocenili przyjęcie Kazika przez czeską publiczność jako dość chłodne.

15. Jaroslav Hašek – ojciec Wojaka Szwejka.

16. Jaromír Nohavica – Ostravak propagujący polski język w Czechach. czeski pieśniarz, kompozytor i poeta.

17. Franz Kafka – niemieckojęzyczny pisarz urodzony w Pradze.

18. Święty Wojciech – patron Polski. Św. Wojciech jest jednym z trzech głównych katolickich patronów Polski, patronem diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej, diecezji elbląskiej i archidiecezji gnieźnieńskiej – w szczególności Gniezna. Przez katolików jest uznawany również za patrona Czech, Prus, czasem także Węgier. Dewoci…

19. Lucie Bílá – piosenkarka. Ciepła i serdeczna. Sama o sobie mówi, że gdyby nie jej uszy, od uśmiechania rozerwałaby się jej buzia 

20. Zygmunt Freud – urodzony w czeskim miasteczku Příbor, neurolog i psychiatra. Twórca psychoanalizy. W jego domu jest teraz muzeum.

Nasze obydwa kraje Czechy i Polska zawsze były obiektem żartów. Czesi śmieli się z Polaków i na odwrót. Polaków śmieszy czeski język a Czechów polskie podejście do wielu spraw, np do tego, że za komunizmu wysyłali nam paczki żywnościowe, albo nasz naprawdę zdewociały katolicyzm i krzyże. Czesi też potrafią śmiać się z języka polskiego i często widać w państwowej telewizji pewne uszczypliwości.

Kiedyś był w TVP2 program KOC – Komiczny Odcinek Cykliczny. Później powstało coś podobnego w wykonaniu Kabaretu Moralnego Niepokoju. Nie wiem kto był pierwszy ale Czesi też mieli swój odpowiednik – program Česká soda. Był emitowany w państwowej telewizji w latach 1993 – 1997. Powstało 14 odcinków po ok. 20 minut.

Program Česká soda wzbudził wiele kontrowersji. Skecze i żarty często przekraczały granicę smaku i poprawności politycznej. W jednym z nich na przykład przerobiono nazwę proszku Ariel na „Ariec” [od rasy aryjskiej] a proszku użyto to wybielania czarnych dzieci. Czarne dzieci to odpowiednik dzieci cygańskich. Wydaje mi się, że to była odpowiedź na ówczesną falę emigracji Romów do Republiki Czeskiej. W programie śmiano się też z Polaków:

Dziennikarz podawał w formie wiadomości informację, że w Czechach sprzedało się za mało choinek na święta. A zamówioną nadwyżkę wyślą do Polski, bo „Polacy z pewnością bardzo chętnie je zjedzą”! 

A z czego dziś śmieją się Czesi? Ciężko powiedzieć. Chyba jedynie z polityków a zwłaszcza z Jiriho Paroubka z partii CSSD. Czesi nie dyskutują o polityce, nie gadają o pieniądzach, nawet o pogodzie mało kiedy. Wydaje mi się, że jedynie uśmiechają się oglądając w telewizji różne talk-showy znanych w Republice komików i prezenterów jak np. Karel Šíp.

Nie zauważyłem jakiegoś zamiłowania Czechów do opowiadania dowcipów. Mało kto zna tu i potrafi opowiedzieć nieprzyzwoity dowcip. Prędzej Czech przy piwie w gospodzie przedstawi jakąś swoją historię z życia wziętą. Wtedy cała gospoda wybucha śmiechem i leje się piwo 

A może Czechom się po prostu weselej tu żyje, że nie potrzebują tyle co Polacy żartować?

Na pewno nie można stwierdzić, że czeski naród to ponuraki. Ale śmiać się potrafią.